Zmiany w zakresie uprawnień rodzicielskich obowiązujące od 2016 roku

Ustawą z dnia 24 lipca 2015 roku o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw wprowadzono istotne zmiany dotyczące uprawnień rodzicielskich, które w znacznej części zaczną obowiązywać od 2 stycznia 2016 roku. Ustawa ma na celu ułatwienie godzenia życia rodzinnego z życiem zawodowym, przede wszystkim poprzez uproszczenie systemu urlopów związanych z narodzinami dzieci oraz opieką nad nimi. Poza tym ustawa przewiduje ukształtowanie innych uprawnień związanych z rodzicielstwem w sposób bardziej dostosowany do potrzeb pracowników – rodziców.

Należy podkreślić, iż lista zmian jest o wiele dłuższa. Na potrzeby artykułu zostały omówione najważniejsze ze zmian, które wejdą w życie 2 stycznia 2016 roku.

Do najważniejszych zmian w uprawnieniach rodzicielskich należą:

  • Ujednolicenie systemu urlopów związanych z narodzinami dziecka poprzez włączenie dodatkowego urlopu macierzyńskiego do urlopu rodzicielskiego.

 

Obecnie urlop związany z narodzinami dziecka obejmuje: podstawowy urlop macierzyński (w wymiarze 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie lub od 31 do 37 tygodni w przypadku urodzenia większej liczby dzieci), dodatkowy urlop macierzyński (w wymiarze do 6 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka i do 8 tygodni w przypadku urodzenia dwojga i więcej dzieci przy jednym porodzie) oraz urlop rodzicielski (w wymiarze do 26 tygodni bez względu na liczbę urodzonych dzieci przy jednym porodzie). Ogółem płatne urlopy związane z narodzinami jednego dziecka przy jednym porodzie wynoszą 52 tygodnie, a w przypadku urodzenia większej liczby dzieci przy jednym porodzie od 65 do 71 tygodni.

Po nowelizacji będą obowiązywać dwa rodzaje urlopów związanych z narodzinami dziecka: podstawowy urlop macierzyński, którego wymiar pozostanie bez zmian, oraz urlop rodzicielski w wymiarze 32 tygodni (w razie urodzenia jednego dziecka) lub 34 tygodni (w razie urodzenia co najmniej dwojga dzieci przy jednym porodzie).

Należy podkreślić, iż łączna długość płatnych urlopów związanych z narodzinami dziecka nie ulegnie zmianie, ponieważ wymiar urlopu rodzicielskiego zostanie wydłużony o wymiar dodatkowego urlopu macierzyńskiego, który zostanie zlikwidowany.

 

  • Zwiększenie liczby części w jakich można wykorzystać urlop rodzicielski.

Do czasu wejścia w życie nowelizacji urlop rodzicielski przysługuje bezpośrednio po wykorzystaniu dodatkowego urlopu macierzyńskiego w pełnym wymiarze i można go wykorzystać w pełnym bądź niepełnym wymiarze, w jednej, dwóch lub maksymalnie w trzech częściach. Części te nie muszą być równe, ale każda z nich musi obejmować co najmniej 8 tygodni.

Od 2 stycznia 2016 roku urlop rodzicielski będzie przysługiwał bezpośrednio po wykorzystaniu podstawowego urlopu macierzyńskiego i będzie go można wykorzystać jednorazowo albo maksymalnie w czterech częściach.

Zwiększenie liczby części w jakich można wykorzystać urlop rodzicielski jest związane ze zwiększeniem wymiaru tego urlopu.

  • Możliwość późniejszego wykorzystania części urlopu rodzicielskiego.

Zgodnie z obecnym uregulowaniem urlop rodzicielski można wykorzystać tylko bezpośrednio po wykorzystaniu dodatkowego urlopu macierzyńskiego w pełnym wymiarze. Na mocy nowelizacji będzie istniała możliwość wykorzystania części urlopu rodzicielskiego w terminie nieprzypadającym bezpośrednio po poprzedniej części tego urlopu albo nieprzypadającym bezpośrednio po wykorzystaniu zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający części tego urlopu w wymiarze do 16 tygodni w terminie do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy 6 rok życia.

Rodzicie dziecka będą mogli zdecydować, czy i kiedy chcą skorzystać z tej możliwości (np. w przypadku posłania dziecka do przedszkola, rozpoczęcia przez nie nauki w szkole). Co ważne, liczba części udzielonego w taki sposób urlopu rodzicielskiego pomniejszy liczbę części przysługującego urlopu wychowawczego.

  • Proporcjonalne wydłużenie urlopu rodzicielskiego w sytuacji, gdy łączy się go z pracą w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Łączenie urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego etatu nadal będzie możliwe. Różnica będzie polegać na tym, że w razie łączenia urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy, urlop rodzicielski wydłuża się proporcjonalnie do przepracowanego czasu. Z powyższego wynika, iż urlop rodzicielski będzie można łączyć z pracą nawet przez 64 tygodnie (w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie) lub 68 tygodni (w razie urodzenia co najmniej dwojga dzieci przy jednym porodzie).

Jeżeli zatem pracownik połączy 8 tygodni urlopu rodzicielskiego z pracą w wymiarze połowy pełnego etatu, będzie to tożsame z przepracowaniem przez niego 4 tygodni przy zatrudnieniu na pełen etat. W takiej sytuacji pracownikowi wydłuży się wymiar urlopu rodzicielskiego (niełączonego z wykonywaniem pracy) o 4 tygodnie.

 

  • Wprowadzenie nowego sposobu korzystania ze zwolnienia od pracy w związku z wychowywaniem przynajmniej jednego dziecka w wieku do 14 lat.

Korzystanie przez pracownika wychowującego co najmniej jedno dziecko w wieku do lat 14 z 2 dni zwolnienia od pracy w ciągu roku kalendarzowego z zachowaniem prawa do wynagrodzenia nie ulegnie zmianie, z tym że po nowelizacji pojawi się możliwość skorzystania ze zwolnienia od pracy
w wymiarze 16 godzin. Pracownik będzie mógł wybrać, czy chce wykorzystać zwolnienie od pracy w formie dwóch pełnych dni nieobecności w pracy, czy też w formie pojedynczych godzin zwolnienia w różnych dniach pracy.

Sposób skorzystania z takiego zwolnienia w danym roku kalendarzowym będzie trzeba określić w pierwszym wniosku o jego udzielenie złożonym w danym roku.

  • Podwyższenie wieku dziecka, do osiągnięcia którego, będzie można udzielić pracownikowi urlopu wychowawczego.

Nie zmieni się wymiar urlopu wychowawczego i nadal będzie wynosić 36 miesięcy, jednakże zostanie przesunięta granica czasu, w którym będzie istniała możliwość skorzystania z tego urlopu. Obecnie urlop ten jest udzielany na okres nie dłuższy niż do ukończenia przez dziecko 5 roku życia. Od wejścia w życie nowelizacji urlop będzie udzielany na okres nie dłuższy niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok życia.

  • Wprowadzenie możliwości wymieniania się opieką nad dzieckiem i przysługującym z tego tytułu urlopem rodzicielskim i zasiłkiem macierzyńskim za czas takiego urlopu przez rodziców, z których jedno jest pracownikiem a drugie jest objęte ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa z innego tytułu, np. prowadzi własną działalność gospodarczą.

Przykładowo jeśli matka dziecka jest ubezpieczona z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i będzie pobierała zasiłek macierzyński przez okres 20 tygodni, czyli przez okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego, to ojciec-pracownik będzie mógł skorzystać z urlopu rodzicielskiego na to dziecko.

  • Rok dłużej na wykorzystanie urlopu ojcowskiego i wprowadzenie możliwości jego podziału na części.

Według aktualnego stanu prawnego pracownik-ojciec wychowujący dziecko ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze 2 tygodni, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia. Nie ma możliwości podziału urlopu na części.

Po wejściu w życie nowelizacji pracownik-ojciec wychowujący dziecko będzie mógł skorzystać z urlopu ojcowskiego do ukończenia przez dziecko 24 miesiąca życia, a urlop ten będzie można podzielić na dwie części, z których żadna nie może być krótsza niż tydzień.

 

  • Wprowadzenie możliwości wykorzystania całego urlopu wychowawczego jednocześnie przez oboje rodziców.

 

Na mocy aktualnych regulacji rodzice lub opiekunowie dziecka mogą jednocześnie korzystać z urlopu wychowawczego przez okres nieprzekraczający 4 miesięcy.

Od 2 stycznia 2016 roku z urlopu wychowawczego mogą jednocześnie korzystać oboje rodzice lub opiekunowie dziecka i w takim przypadku łączny wymiar urlopu wychowawczego nie może przekraczać wymiaru 36 tygodni.

 

  • Zmiana większości terminów z 14-dniowych na 21-dniowe.

Zmianie ulegnie np. termin złożenia przez pracownika wniosku o urlop rodzicielski i wychowawczy.